تبلیغات
شریف آباد - سنگ نبشته های باستانی؛ رازهای سر به مهر سنگی

سنگ نبشته های باستانی؛ رازهای سر به مهر سنگی

سنگ نبشته های باستانی؛ رازهای سر به مهر سنگی

نگاهی به چند اثر و بنای تاریخی در نزدیكی پارسه
جام جم آنلاین: سنگ نبشته های دوران ایران باستان، زبان گویا و مستند گذشته این سرزمین هستند. برای پژوهش پیرامون فرهنگ و باورهای مردم این سرزمین و آنچه به گذشته تاریخی ایران تعلق دارد، این سنگ نبشته ها دربرگیرنده آموزه هایی ارزشمندند. بدون شك نقطه آغاز میراث كهن ایران، ریشه در این اسناد دارد.

در تمامی نقوش برجسته و كندهكاریهای ایران باستان صرف نظر از ارزش والای هنری و میزان دقت و مهارتی كه در خلق این آثار به كار رفته، نام ایزدان آریاییها همانند اهورامزدا، آناهیتا، مهر، ناهید و... به چشم میخورند.
این وجه فرهنگی سنگ نبشته ها در عهد هخامنشی پررنگتر است و در دوران اشكانی و ساسانی با اندكی تفاوت به چشم میخورد.
سنگ نبشته های باقیمانده از عهد اشكانیان بیانگر تنوع باورهای دینی ایرانیان آن دوران است. در این آثار، پادشاه در برابر مكانی كه برای اهدای قربانی و نذورات تعبیه شده بود و در بالای آن مشعل و نماد بالدار فروهر حك شده، خودنمایی میكند كه در دستانش چیزی به عنوان نذر و نیاز قرار دارد.
در سنگ نبشته های باقیمانده از دوران هخامنشی، شهریاران این سلسله كه به باورهای آسمانی، آیینهای ملی و دینی و بویژه فرهنگ ایران بسیار اهمیت میدادند، پس از ستایش اهورا مزدا مردم را هم به پیروی از فرامین او سفارش میكردند. این موضوع در منشور كورش، سنگ نبشته های داریوش در نقش رستم، بیستون، شوش و تخت جمشید و خشایارشاه و اردشیر در تخت جمشید دیده میشود.
در واقع شهریاران ایران، در این سنگ نبشته ها باورهای آسمانی و فرهنگی اقوام آریایی ایرانی را متناسب با زمان به آیندگان منتقل كرده اند.
به هر حال هنر ایران عهدباستان مانند ریشه سرسبزی، خرمی و جاودانگی درخت میراث فرهنگی و تمدن ایران است و باورها و آداب و رسوم اقوام ایرانی هم شاخ و برگ آن است.
نقش رستم
این اثر در دل كوه از دوران هخامنشیان كه در نزدیكی تخت جمشید واقع شده، بر جای مانده است. برخی آثار هنری و پیكرهها و آرامگاه های شهریاران عهد هخامنشی، اشكانی و ساسانی، آتشگاه ها، پرستشگاه ها و بنایی معروف به كعبه زرتشت در روبه روی كوهی كه نقش رستم بر آن خودنمایی میكند به چشم می خورند.
نقش رستم نمایانگر علامتها و نشانه هایی است كه پادشاهان، خاندانها، نجیب زادگان، بزرگان اشراف ایران و شخصیتهای بزرگ دینی و سیاسی آن دوران با آن نشانه ها، قابل شناسایی هستند.
قدیمی ترین نقشهایی كه در نقش رستم كنده شده به نخستین پادشاهان هخامنشی از جمله كورش، كمبوجیه، داریوش و خشایارشاه تعلق دارد. الگوی معماری آنچه در نقش رستم و سایر آثار تاریخی كهن در تخت جمشید، استخر و بیشاپور بنا شدند در جنوب كازرون و نقاط دیگر را میتوان در پاسارگاد پیدا كرد.
به بیان دیگر، آثار باستانی پاسارگاد، الهام بخش معماریهای بعدی ایرانیان از جمله نقش رستم، نقش رجب، سر مشهد (در جنوب كازرون)، استخر، تخت جمشید و مناطق دیگر بوده است.
كتیبه ای از داریوش كبیر در نقش رستم وجود دارد كه در آن از مطیع ساختن «سكاهای آن سوی دریا» كه احتمالا در جنوب غرب روسیه سكونت داشته اند نام برده میشود.
كتیبه ای هم به خط آرامی در این آرامگاه وجود دارد كه تقریبا تمامی قسمتهای آن ناخوانا و از بین رفته است كه به ظن قوی این كتیبه را سلوكیان از خود بهجا گذاشته اند.
اردشیر و پسرش شاهپور ساسانی نیز در نقش رستم و كعبه زرتشت آثار فراوانی كه حاوی شرح جنگها، فتوحات و باورهای فرهنگی و دینیشان است، خلق كرده اند. شرح درهم شكستن امپراتور روم توسط شاهپور در یك نقش برجسته كه در آن والریانوس در پای او افتاده از دیگر آثار مهم نقش رستم است.
شاهپور كتیبه ای بر دیوار آتشگاه موجود در نقش رستم نوشته كه در آن شرح كامل اقدامات حكومتی، سیاسی، نظامی و پیروزیها و اعتقاداتش را توضیح میدهد.
آثاری از اقوام عیلامی نیز در نقش رستم به چشم میخورد. زبان و خط عیلامی یكی از مواردی است كه كتیبه های عهدباستان در كنار الفبا و زبان یونانی و بابلی مورد استفاده قرار میگرفت و این دلیل نفوذ و اهمیت اقوام عیلامی و تمدن آنها در دوره هخامنشی است. بعلاوه اطلاعاتی در زمینه فرهنگ تمدن آنشان در آثار عیلامی نقش رستم دیده میشود.
كعبه زرتشت
كعبه زرتشت، عمارتی مكعبی شكل است كه در مقابل ارتفاع نقش رستم قد برافراشته است. از جنبه معماری، كعبه زرتشت بسیار دقیق و ظریف ساخته شده به طوری كه در مقاطعی از عهد باستان برای تعیین ساعت روزانه از آن بهره برداری میشده است.
تابش آفتاب بر این عمارت و سایه آن روی زمین موجب تعیین دقیق ساعت در طول روز میشد. در كعبه زرتشت، آتش مقدس برای برگزاری آیینهای تاج گذاری، اعیاد و جشنهای ملی و دینی همانند نوروز و مهرگان نگهداری میشد و در آن، مكانی هم برای نذورات و قربانی كردن حیوانات در مراسم تعبیه شده بود.
چنین مكانی در دیگر بناهای موجود در اطراف تخت جمشید از جمله نقش رجب و استخر هم وجود دارد.
نقش رجب
این اثر نیز در نزدیكی تخت جمشید قرار دارد. آثاری از پیكره های دوران باستانی را در نقش رجب شاهدیم كه علائم بازشناسی خاندانهای ایرانی را به ما نشان میدهد. در نقش رجب، كرتیر، موبد موبدان ساسانی، كتیبهای از خودش بر جای گذاشته كه در آن انگشت خود را به نشانه احترام بلند كرده است. كرتیر به تنهایی آیین زرتشتی را تدوین، احیا و تفسیر و حتی حكم تكفیر و ارتداد برای پیروان آیین صادر میكرد. شاهپور، بزرگترین پادشاهی بود كه از كرتیر و آموزه ها و برداشتهای دینی او حمایت كرد. پیكره و سنگ نبشته كرتیر پشت سر شاهپور در نقش رجب، نشان از توجه شاهپور و دادن اجازه به او برای كندن این سنگ نبشته است، زیرا مجوز ایجاد تندیس یا سنگ نبشته (كتیبه) در انحصار و اختیار شاه بود. كرتیر در سنگ نبشته ای در نقش رجب منشوری دینی در باب آیین زرتشتی ارائه داده است.
سنگ نبشته ای دیگر پشت نقش برجسته شاهپور ساسانی از كرتیر وجود دارد كه 81 سطر است و تمام آن پیرامون آیین زرتشتی سخن گفته است. سنگ نبشته ای مشتمل بر 59 سطر كه 25 سطر آن با آنچه در نقش رجب هست، در عمارت باستانی سر مشهد واقع در جنوب كازرون پیدا شده است.
قاسم آخته / جام جم

نوشته شده در تاریخ شنبه 19 شهریور 1390    | توسط: شریف آباد    |    | نظرات()
=================================================================== ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^