شهرستان اردكان در شصت كیلومتری شمال باختر استان و در حاشیه كویر نمك قرار دارد. قدمت اردكان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد اما آن‌چه مسلم است این شهر در زمان شاه طهماسب صفوی وجود داشته است. عده ای معقتدند كه اردكان ابتدا در محل خوش مكان كنونی (واقع در 5 كیلومتری شهر) مستقر بوده و بعدها در محل كنونی خود استقرار یافته است. گفته شده است اردكان در قرن هفتم هـ.ق در محل «زردك» (قدیمی‌ترین آبادی این منطقه) بنا شده است. این شهرستان دارای سه بخش «مركزی»،«خرانق» و«عقدا»است. مرتفع‌ترین قسمت این شهرستان قله «میل» و پست‌ترین ناحیه آن كویر «سیاه‌كوه»است. آب و هوای اردكان‌صحرایی است. كمی نزولات جوی، بالا بودن میزان تبخیر، پدیده بیابان‌زایی و حركت شن‌های روان از ویژگی‌های خاص این منطقه است. بیش‌تر مردم این منطقه به كشاروزی و باغ‌داری اشتغال دارند. صنایع دستی این شهرستان چادرشب، حصیربافی، خورجین بافی، (لبافی) آهنگری، قالی بافی، زیلوبافی، نساجی وحلواسازی است. شهرستان اردكان از مكان‌های دیدنی و تاریخی متعددی برخوردار است. مسجد جامع اردكان، مسجد زیرده، تكیه بازار نو، امام‌زاده میرسید محمد(ع)، امام‌زاده سید نورالدین(ع)، موزه مردم‌شناسی، چهارسوق، آب‌انبار دو راه، آب‌انبار قلعه،‌تكیه بازار نو، سنگ‌قبر ملاعارف و مراكز مذهبی زرتشتیان عبارت از:پیرشاه اشتادا یزد، پیرشاه تشترا یزد، پیرشاه مهرایزد، پیرشاه‌مراد، پیرشاه فریدون، پیرهریشت، پیر سبز چك‌چك، زیارتگاه پارس بانو از جمله مكان‌های دیدنی این منطقه به شمار می روند.

مکان های دیدنی و تاریخی


آب انبار دوراه، آب انبار قلعه، آتشكده شریف آباد، آتشكده احمد آباد، پیران زرتشتی، پیر سبز هریشت، پیرسوز، چهارسوق، چك چكو، حسینیه بازار نو، خانقاه اردكان، دخمه ترك آباد، دخمه شریف آباد، زیارتگاه پیربفروییه، زیارتگاه پارس بانو، زیارتگاه زرتشتیان، شریف آباد، مدرسه علمیه، مسجد جامع، مسجد زیرده، مسجد كچیب، مسجد زردك و میل ترك آباد از جمله مكان‌ةای تاریخی و دیدنی این منطقه به شمار می‌آیند.  


صنایع و معادن


از كارگاه های صنعتی اردكان می توان موزاییك سازی، آجر پزی، سنگ‌بری و برخی صنایع كوچك را نام برد. مهم ترین معادن اردكان و پیرامون آن اورانیوم، ‌باریم، آهن، سرب، روی، گچ و نمك هستند.فرآورده اردكان ارده و حلوا ارده است كه در عصاری ها و كارگاه های حلوا ارده سازی، از روغن كنجد تولید و صادر می شوند. 


کشاورزی و دام داری


كشاورزی در اردكان به دلیل‌ نداشتن آب كافی رونق چندانی ندارد.از فرآورده مهم این شهرستان می توان انار، روناس، گندم، میوه، یونجه، پنبه و پسته را نام برد. پسته اردكان از گونه پسته مرغوب ایران به حساب می آید. با توجه به آب و هوای اردكان دام‌داری به گونه پراكنده انجام می شود و دام اصلی آن بز است. با این حال گوسفند، گاو، شتر نیز نگه‌داری می کنند و مرغ‌داری نیز در این منطقه رایج است.  


مشخصات جغرافیایی


شهرستان اردكان در شمال استان یزد، در دل كوه كویر مركزی ایران، در مسیر راه تهران – یزد قرار دارد و پهناورترین شهرستان منطقه است. این شهرستان از سوی شمال خاوری و خاور به استان خراسان، از شمال باختری به استان اصفهان، از باختر به استان های اصفهان و فارس، از جنوب به شهرستان های بافق، یزد، و میبد محدود می‌شود. حدود 5 درصد این ناحیه كوهستانی بوده و میانگین بلندی آن از سطح دریا 1234 متر است. اختلاف درجه حرارت در این ناحیه زیاد بوده و میانگین اندازه بارندگی سالانه در اردكان 56 میلی متر است. بیش ترین بارندگی در پاییز و زمستان و اندكی در بهار است و بیش ترین درجه حرارت سالانه 42 و گاهی به 45 درجه سانتی‌گراد می رسد. 


وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


اردکان از زمان پیدایش، زادگاه و محل سكونت عالمان و دانشمندان بوده است. کلمه اردكان از دو بخش «ارد» به معنی مقدس و «كان» به معنی معدن و مكان تشكیل شده كه به معنی مكان مقدس است. در زبان پهلوی «ارد» به معنی خشم و دلاوری بوده و چون در گذشته دور، مردمی دلاور و جنگجو، در این ناحیه زندگی می كرده اند، به نام مركز دلاوری و خشم نیز سرشناس شده است. محمد مفید مستوفی بافقی درباره نام اردکان چنین می گوید : «ارد» به لفظ فرس، دور را گویند و چون در اطراف و جوانب آن محل، كوه بسیار است و در ازمنه سابقه، در آن جبال معادن مس و سرب و فیروزه و غیره بود لهذا، در افواه عوام اسم آن قصبه به اردكان موسوم گشته است. و این قصبه شریفه، از قدیم الایام محل موطن فضلا و علما و حكما و منجمین و دانشمندان بوده و هست و در میان اصحاب هوش به «یونان كوچك» اشتهار دارد. با توجه به منابع موجود، در گذشته آبادی اردكان در محلی كه اكنون «زردك» خوانده می شود بنا شده و آثار خرابه های آن نیز به چشم می خورد. در سده های باستانی، نامی از اردكان در آثار تاریخی برده نشده است. نخستین باری، كه در تاریخ از این شهر یاد شده، سده 7 هـ. ق است كه نامی از اردكان و خانقاه ساختن شیخ تقی الدین دادا محمد از بزرگان و سالكان راه دین به میان آمده است. پس از شیخ محمد و پسرانش، اردكان به گونه علم، حكمت و ادب درآمد و از آن پس، درستی واژه «یونان كوچك» به اردكان تحقق یافت و نام اردكان را بیش از پیش روشنایی بخشید. در دوران افشاریه (1163 هـ. ق) علی قلی خان، برادرزاده نادرشاه، علیه شاهرخ شاه افشار شورش كرد و عازم خراسان شد. پس از پیمودن مسیر تا نزدیكی اردكان، از سوی سپاهیان شاهرخ شاه سركوب و دستگیر و به مشهد فرستاده و در آن جا كشته شد. درسال 1207 هـ. ق لطفعلی خان زند، در جریان جنگ های خود با آقا محمد خان طبسی، سپاه كوچكی تدارك دید و به سوی شیراز رهسپار شد. درنزدیكی یزد، محمد تقی خان یزدی، راه را بر لطفعلی خان بست. لطفعلی خان با دلاوران زند و سپاهیان طبسی، در ناحیه اردكان، برخان یزدی تاخت و آنان را شكست داده و رهسپار ابركوه شد. در تمامی دوران قاجار، شهر اردكان و پیرامون آن، جزو حكومت یزد محسوب می شد. در سال 1236 هـ. ق شاهزاده محمد ولی میرزا، حكمران یزد شد و حاجی میرزا محمد خان قزوینی را به حكومت اردكان و میبد فرستاد. پس از قزوینی، ‌میرزا مهدی قلی وزیر و پس از او محمد كریم خان، حاكم اردكان شدند.  

  با سپاس ازhttp://iran-travel.blogfa.com

نوشته شده در تاریخ یکشنبه 16 مرداد 1390    | توسط: شریف آباد    | طبقه بندی: عمومی،     | نظرات()